بزرگترین غار دست ساز جهان در معرض تخریب

به گزارش فروشگاه کوچک، خبرنگاران/فارس می گویند سیصد و اندی سال پیش، کاظم خان پسر خواجه اسماعیل، از عشایر منطقۀ صحرای باغ لارستان، عاشق دختر یکی از سنگ شکنان جهرم شد و پدر دختر به شرطی که کاظم خان حاضر به اقامت در جهرم شود، او را به دامادی می پذیرد.

بزرگترین غار دست ساز جهان در معرض تخریب

کاظم خان که بعدها به نام استاد کاظم شهره شد، به همراه پدر زن خود، آغاز به استخراج سنگ از دل کوه می کنند و فرزندان استاد کاظم و شاگردانش به این کار ادامه می دهند و به این ترتیب غار سنگ شکن جهرم ساخته می شود.

به گزارش فروشگاه کوچک، این روایت دلپذیر را خیلی از جهرمی ها دربارۀ چگونگی آغاز برداشت سنگ از سنگ شکن جهرم که در میان مردم محلی به سنگ اشکن معروف است، شنیده اند؛ غاری که بیش از چندصدسال پیش، در ابتدای درۀ قلات در جنوب غربی جهرم، زیر تپه های البرز کوه جنوبی، به دست سنگ شکنان جهرمی ساخته شد و هنوز تاریخ دقیقی برای ساخت و حفر تونل های آن تعیین نشده است، هرچند اغلب کارشناسان و ساکنان محلی قدمت این غار را مربوط به دوره صفویه می دانند.

این غار با بیش از صد ستون سنگی و دوازده دهانه، با شمارۀ 10117، ثبت ملی شده و یکی از جاذبه های تاریخی و گردشگری شهرستان جهرم است. طول غار حدود 350 متر و عرض آن 150 متر، با وسعتی حدود چهار هکتار است و ارتفاع آن سه تا چهار متر و در انتها به کمتر از یک متر می رسد.

نمونۀ سنگ های استحصال شده از این غار را در بناهای مختلف شیراز، به خصوص مسجد جامع عتیق و بیمارستان نمازی و برخی خانه های اعیانی جهرم و شیراز و سایر شهرهای اطراف به کار رفته است.

شیوۀ سنگ شکنان برای برداشت سنگ از این غار، به این صورت بود که بعد از چند متر پیشروی، ستون های سنگی را به جا می گذاشتند که خود جلوه ای زیبا به این غار بخشیده است. برخی از دهانه های این غار به اندازه ای بزرگ است که با خودرو در آن، رفت وآمد می کنند.

کوهکن، سنگتراش، کارگر و نقش وار، پاره ای از نام های خانوادگی امروزی جهرمی اند که به دلیل پیشۀ سنگ تراشان این غار، انتخاب شده اند. از آخرین بازماندگان نسل سنگ تراشان این غار که نامشان برای ما به یادگار مانده، می توان به افرادی چون خواجه اسدالهی، خواجه نورالهم، خواجه فتح الله، خواجه نصرالله، استاد علی اکبر، استاد نقی، حاج نقش وار جهرمی، عزت الله نقش وار، نوازالها نقش وار، اسماعیل خان کوهکن و آقا رضا کوهکن (معروف به سنگتراش؛ صاحب خانۀ تاریخی کوهکن که در ساخت آن از سنگ های همین غار استفاده شده است)، اشاره کرد.

به گزارش فروشگاه کوچک، سال 1393، همایشی ملی برای مرمت و حفظ غار سنگ شکنان جهرم به همت دوستداران میراث فرهنگی و شورای شهر جهرم، برگزار و وعدۀ 2 میلیارد ریال برای مرمت این غار داده شد. وعده ای که هرچند در حال تحقق است، اما غیراصولی بودن این مرمت ها، سبب نگرانی بسیاری شده است.

مجیدرضا جهان مهین، مدیر مرکز جهرم شناسی به توجه و لزوم حمایت قاطع مسئولان و متولیان شهری و کشوری از این غار تأکید دارد.

وی با بیان اینکه برخی مسائل فنی این غار، امنیت بازدید کنندگان را نیز به خطر می اندازد، یادآور شد: هرچند برای حل این مسائل با تلاش مسئولان، مطالعات زمین شناسی، تکتونیک، مقاوم سازی و نقشه برداری توسط دانشگاه صنعتی شیراز، انجام و در قسمتی از غار عملیات مقاوم سازی نیز اجرا شده است، اما این عملیات کافی نیست و باید با تأمین بودجه لازم برای تمام قسمت های غار اقدامات لازم انجام شود.

عوامل تاثیرگذار بر تخریب غار

مازیار الطافی، دبیر انجمن بچه های شهر باربد، از انجمن های فعال میراث فرهنگی استان فارس، در خصوص عوامل موثر بر تخریب غار به فروشگاه کوچک گفت: تا به امروز 900 میلیون ریال برای سنگفرش ورودی این غار هزینه شده و مرمت این قسمت رو به اتمام است، اما همین سنگفرش به دلیل تردد اتومبیل ها و موتورسیکلت ها پس از مدتی تخریب می شود.

وی که خود کتابی دربارۀ این غار نیز تألیف کرده است، افزود: نبود سازوکار مناسبی برای کنترل ورود خودروهای شخصی و دولتی در نزدیکی غار سنگ شکنان سبب شده که بزرگترین غار دست ساز جهان در شرایط نامطلوبی باشد، به طوری که هر روز بیم آسیب به این بنای تاریخی وجود دارد.

الطافی با اشاره به سایر مسائلی که موجب تخریب بزرگترین غار دست ساز جهان می شود، افزود: در دامنۀ کوه در سمت چپ غار سنگ شکنان چاه آبی قرار گرفته است که ادارۀ آبفای شهرستان از آن برای تأمین آب شرب شهر جهرم استفاده می کند. لای روبی و کف شکنی این چاه آب، توسط ماشین آلاتی انجام می شود که گاه وزنی نزدیک به بیست تُن دارند و تردد آن ها از دهانۀ غار، به این بنای تاریخی آسیب می زند.

وی بر لزوم ایجاد راستا دسترسی جداگانه به این چاه آب و ممانعت از تردد خودروهای شخصی و موتورسیکلت ها به غار، تأکید و اظهار داشت: ادامه این فرایند تهدیدی جدی برای غار سنگ شکنان جهرم است.

به گزارش فروشگاه کوچک، نکتۀ دیگری که سبب نگرانی دوستداران میراث فرهنگی شده، مرمت غیراصولی ستون های داخلی غار است که سبب از بین رفتن نمای داخلی غار شده است.

دبیر انجمن بچه های شهر باربد گفت: به علت نازک شدن برخی از ستون های قدیمی، این ستون ها برداشته شده و با میله گرد و بتن ریزی اقدام به مرمت شده است. این نوع مرمت سبب می شود که غار فشار لایه های بالایی سنگ ها را تحمل نکند و احتمال ریزش را افزایش دهد. در کنار همۀ این مسائل، رعایت نشدن نظافت، سبب شده که غار به خاطر مصالح ساختمانی، شکل زشتی به خود بگیرد.

قاسم قادری، سرپرست کارگروه غار هیئت کوهنوردی استان فارس نیز در این خصوص گفت: بررسی ها نشان می دهد که در ابتدا تعداد و قطر ستون ها بیشتر از زمان کنونی بوده که به تدریج با افزایش عمق غار و مسائل ناشی از حمل سنگ های استخراج شده ستون ها لاغر و قدرت باربری آنها کاهش یافته است.

به گفته وی، درزهایی که در ستون های این غار پدید آمده تحت تأثیر طبقات فوقانی بوده که به دلیل پیوستگی این شکاف ها در زمان بارندگی امکان ریزش وجود دارد که برای جلوگیری از این امر باید کارهای پژوهشی بیشتری انجام شود.

لزوم برنامه ریزی مدّون برای غار

علیرضا صحراییان، فرماندار ویژه شهرستان جهرم با اشاره به این که سنگ های این غار نیز شکل پذیری خوبی برای مجسمه سازی و کاربری های دیگر دارند، مطرح نمود: اینکه مدام گفته شود این غار می تواند فرصت مناسبی برای گردشگری و اقتصاد حاصل از آن باشد دردی از ما را دوا نخواهد کرد، بنابراین باید اقدام عملی برای این غار انجام شود.

صحرائیان که اعتقاد دارد هنوز یک برنامه مدون کوتاه مدت و بلند مدت برای این غار وجود ندارد و تاکید کرد: متأسفانه این غار هنوز فاقد یک نگهبان دائمی است در حالی که باید نگهبان بیست و چهار ساعته برای حراست آن مستقر شود. برای جلوگیری از ساخت وساز سودجویان در اطراف غارسنگ شکن، باغات اطراف این غار نیز باید به گردشگری، تغییر کاربری دهند.

گزارش از فاطمه تسلیم، خبرنگار فروشگاه کوچک

منبع: خبرگزاری ایسنا
انتشار: 25 فروردین 1399 بروزرسانی: 27 فروردین 1399 گردآورنده: foroshgahak.ir شناسه مطلب: 919

به "بزرگترین غار دست ساز جهان در معرض تخریب" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "بزرگترین غار دست ساز جهان در معرض تخریب"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید